هدف چهاردهم توسعه پایدار (SDG 14)، با عنوان «زندگی در زیر آب»، یکی از ۱۷ هدف جهانی است که در سال ۲۰۱۵ توسط سازمان ملل متحد تعیین شده است. هدف اصلی آن حفظ و استفاده پایدار از اقیانوسها، دریاها و منابع دریایی است. این هدف دریا را بهعنوان تنظیمکننده حیاتی سامانه اقلیمی جهانی و منبع اساسی معیشت و فعالیت اقتصادی برای میلیاردها نفر به رسمیت میشناسد.
چارچوب راهبردی و اهداف
هدف چهاردهم توسعه پایدار با ده هدف مشخص تعریف شده است که با هدف پرداختن به جدیترین فشارها بر محیطهای دریایی تعیین شدهاند. این اهداف در دو دسته اهداف سیاستگذاری اصلی و ابزارهای اجرایی طبقهبندی میشوند.
اهداف حفاظت از محیط زیست
- کاهش آلودگی دریایی (هدف ۱۴.۱): تا سال ۲۰۲۵، این هدف به طور قابل توجهی پیشگیری و کاهش آلودگیهای دریایی از هر نوع، بهویژه از فعالیتهای زمینی، از جمله زبالههای دریایی و آلودگی مغذی (اوتروفیکاسیون) را مدنظر دارد.
- حفاظت و احیای اکوسیستمها (هدف ۱۴.۲): بر مدیریت پایدار و حفاظت از اکوسیستمهای دریایی و ساحلی تمرکز دارد تا از تأثیرات منفی قابلتوجه جلوگیری کرده و تابآوری را افزایش دهد. +۱
- کاهش اسیدیته اقیانوسها (هدف 14.3): به تأثیر افزایش جذب دیاکسید کربن توسط اقیانوسها میپردازد که شیمی آب دریا را تغییر داده و موجودات کلسیمی مانند مرجانها و صدفها را تهدید میکند. +1
- حفاظت از مناطق ساحلی و دریایی (هدف 14.5): در ابتدا هدفی تعیین شد تا دستکم 10٪ از مناطق ساحلی و دریایی تا سال 2020، مطابق قوانین ملی و بینالمللی و بر اساس بهترین اطلاعات علمی موجود، حفظ شود.
اهداف اقتصادی و نظارتی
- ماهیگیری پایدار (هدف ۱۴.۴): با اجرای طرحهای مدیریتی مبتنی بر علم، به منظور تنظیم مؤثر ماهیگیری و پایان دادن به صید بیش از حد، صید غیرقانونی، گزارشنشده و بدون مقررات (IUU) و شیوههای مخرب ماهیگیری. +۱
- اصلاح یارانههای شیلات (هدف 14.6): ممنوعیت برخی اشکال یارانههای شیلات که به ایجاد ظرفیت مازاد و صید بیش از حد کمک میکنند، با در نظر گرفتن نیاز به برخورد مناسب با کشورهای در حال توسعه.
- مزایای اقتصادی برای کشورهای در حال توسعه (هدف ۱۴.۷): در پی افزایش مزایای اقتصادی برای کشورهای جزیرهای کوچک در حال توسعه (SIDS) و کمتوسعهترین کشورها (LDCs) از طریق استفاده پایدار از منابع دریایی، از جمله شیلات، آبپروری و گردشگری است.
ابزارهای اجرا
برای دستیابی به این اهداف اساسی، هدف توسعه پایدار ۱۴ سه سازوکار حمایتی تخصصی را شناسایی میکند:
- دانش و فناوری علمی (۱۴.الف): افزایش پژوهشهای علمی و انتقال فناوری دریایی برای بهبود سلامت اقیانوسها و ارتقای سهم تنوع زیستی دریایی در توسعه.
- حمایت از صیادان کوچکمقیاس (۱۴.ب): فراهم کردن دسترسی صیادان کوچکمقیاس و سنتی به منابع دریایی و بازارهای فروش، با بهرسمیت شناختن نقش آنها در امنیت غذایی جهانی.
- حقوق بینالملل (۱۴.ج): ترویج حفاظت و استفاده پایدار از اقیانوسها از طریق اجرای حقوق بینالملل چنانکه در کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حقوق دریاها (UNCLOS) آمده است.
وضعیت کنونی و چالشهای جهانی (۲۰۲۶)
اجرای هدف چهاردهم توسعه پایدار به دلیل «بحران سهگانه سیارهای» شامل تغییرات اقلیمی، از دست رفتن تنوع زیستی و آلودگی، همچنان یک چالش بزرگ است.
- روندهای اسیدیته: اسیدیته اقیانوسها در مقایسه با سطوح پیشاصنعتی حدود ۳۰ درصد افزایش یافته و در حال حاضر بهطور متوسط pH برابر ۸٫۱ دارد.
- صید بیش از حد: برآوردها نشان میدهند که بیش از یکسوم ذخایر ماهی جهان بیش از حد صید میشوند، روندی که روند احیای تنوع زیستی دریایی را پیچیده میکند.
- آلودگی: اگرچه توافقنامههای بینالمللی مانند معاهده جهانی آلودگی پلاستیک شتاب گرفتهاند، تراکم زبالههای پلاستیکی شناور همچنان یک نگرانی عمده برای سلامت محیطزیست دریایی است.
- مناطق حفاظتشده دریایی (MPAs): تا اواسط سال ۲۰۲۴، مناطق حفاظتشده دریایی تقریباً ۸.۴٪ از اقیانوسهای جهان را پوشش میدهند که نشاندهنده پیشرفت در دستیابی به اهداف حفاظتی است، اما بر لزوم افزایش وسعت و اثربخشی مدیریت تأکید میکند.
