سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) یک آژانس تخصصی سازمان ملل متحد است که مسئول ایمنی و امنیت حملونقل دریایی و پیشگیری از آلودگی دریایی و هوایی کشتیها میباشد. سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) که با کنوانسیون ۱۹۴۸ تأسیس و از سال ۱۹۵۹ فعالیت خود را آغاز کرد، چارچوب نظارتی صنعت حملونقل دریایی جهانی را فراهم میکند.
مأموریت و نقش سازمانی
وظیفه اصلی سازمان بینالمللی دریانوردی توسعه چارچوب مقرراتی منصفانه و مؤثر برای صنعت کشتیرانی است که بهطور جهانی پذیرفته و اجرا شود. با توجه به اینکه کشتیرانی صنعتی ذاتاً بینالمللی است، سازمان بینالمللی دریانوردی اطمینان میدهد که مالکان کشتیها برای کسب مزیت رقابتی از استانداردهای ایمنی یا محیطزیستی صرفنظر نکنند.
فعالیتهای این سازمان بر چهار حوزه کلیدی متمرکز است که اغلب به عنوان «چهار ستون» مقررات دریایی شناخته میشوند:
- ایمنی دریانوردی: تعیین استانداردهایی برای طراحی، ساخت، تجهیزات و مأمورین کشتیها.
- حفاظت از محیط زیست: پیشگیری و کاهش آلودگی ناشی از کشتیها، از جمله نشت نفت و انتشار گازهای گلخانهای.
- مسائل حقوقی: رسیدگی به مسائلی مانند مسئولیت، غرامت و تسهیل ناوبری دریایی بینالمللی.
- همکاری فنی: ارائه کمک به کشورهای عضو برای تضمین توانایی آنها در اجرای مؤثر استانداردهای سازمان بینالمللی دریانوردی.
چهار ستون حقوق دریایی
نظام جهانی مقررات دریایی بر پایهٔ چهار کنوانسیون بینالمللی بنیادین استوار است:
- SOLAS (کنوانسیون بینالمللی ایمنی جان در دریا): بهعنوان مهمترین معاهدهی دریایی تاریخ شناخته میشود و استانداردهای حداقلی ساخت، تجهیزات و بهرهبرداری از کشتیها را با توجه به ایمنی آنها تعیین میکند.
- مارپول (کنوانسیون بینالمللی پیشگیری از آلودگی کشتیها): کنوانسیون اصلی مربوط به پیشگیری از آلودگی دریایی توسط کشتیها به دلایل عملیاتی یا تصادفی.
- STCW (کنوانسیون بینالمللی استانداردهای آموزش، صدور گواهینامه و نگهبانی برای دریانوردان): استانداردهای صلاحیت برای ناخدایان، افسران و پرسنل نگهبانی در کشتیهای تجاری را تعیین میکند.
- کنوانسیون کار دریایی (MLC): اگرچه این کنوانسیون توسط سازمان بینالمللی کار (ILO) تدوین شده است، اما بهعنوان «ستون چهارم» محسوب میشود زیرا حقوق دریانوردان را برای شرایط کاری شایسته مقرر میدارد.
اولویتهای راهبردی کنونی (۲۰۲۶)
از سال ۲۰۲۶ به بعد، سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) تحت شعار دوسالهی «از سیاستگذاری تا عمل: ترویج برتری دریایی» فعالیت خواهد کرد. این جهتگیری استراتژیک بر انتقال از تصویب مقررات به تضمین اجرای سختگیرانهٔ آنها در سطح جهانی متمرکز است.
حذف کربن و چارچوب خالص-صفر
سازمان بینالمللی دریانوردی در حال نهاییسازی یک چارچوب خالص-صفر است؛ مجموعهای از اقدامات الزامآور قانونی با هدف دستیابی به انتشار خالص صفر گازهای گلخانهای از حملونقل دریایی بینالمللی تا حدود سال ۲۰۵۰. این موارد شامل:
- استانداردهای جهانی سوخت: تنظیم کاهش تدریجی شدت گازهای گلخانهای در سوختهای دریایی.
- مکانیزمهای اقتصادی: مکانیزم قیمتگذاری انتشار گازهای گلخانهای دریایی را برای تشویق گذار به سوختهای بدون انتشار اجرا کنید.
دیجیتالیسازی و خودکارسازی
سازمان در حال نهاییسازی تدوین کد MASS (کشتیهای سطحی خودران دریایی)، نخستین چارچوب مقرراتی بینالمللی برای بهرهبرداری ایمن و مطمئن از شناورهای سطحی خودران است. این امر همزمان با اجرای اجباری سامانه پنجره واحد دریایی در بنادر سراسر جهان بهمنظور سادهسازی تبادل دادهها بین کشتیها و ساحل صورت میگیرد.
بعد انسانی
آخرین اصلاحات کد STCW در سال ۲۰۲۶ به اجرا درآمد و آموزش اجباری برای دریانوردان در زمینه پیشگیری و واکنش به زورگویی و آزار و اذیت، از جمله تعرض جنسی، را معرفی کرد. این امر نشاندهنده نگرانی فزاینده این سازمان نسبت به سلامت روان و مسئولیت اجتماعی نزدیک به دو میلیون نفری است که در دریا کار میکنند.
حکمرانی و ساختار سازمانی
سازمان بینالمللی دریانوردی توسط مجمع متشکل از همه ۱۷۶ کشور عضو اداره میشود که هر دو سال یکبار تشکیل جلسه میدهد، و شورایی که بهعنوان نهاد اجرایی عمل میکند. کارهای فنی توسط کمیتههای تخصصی انجام میشود که مهمترین آنها کمیته ایمنی دریانوردی (MSC) و کمیته حفاظت از محیطزیست دریایی (MEPC) هستند.
